Anlatımına Göre Cümleler Konu anlatımı

Anlatımına Göre Cümleler Konu anlatımı ya da Anlatım Bakımından Cümleler konu anlatımı şu başlıkları içermektedir: öznel, nesnel, dolaylı, dolaysız, kinayeli, aşamalı durum bildiren cümleler ile tanım, içerik ve üslup cümleleri

Bir duyguyu, düşünceyi, eylemi anlatan, yargı bildiren söz veya söz grubuna cümle denir. Cümle anlamı soruları iki ana başlık altında karşımıza çıkmaktadır: Cümleyle ilgili kavramlar ve cümle yorumu. Şimdi cümle anlamıyla ilgili kavramları inceleyelim.

Öznel Anlatımlı Cümleler

Kişiden kişiye değişkenlik gösteren, kanıtlanabilir özelliği olmayarı yargılardır.

» İstanbul, Türkiye’nin en güzel şehridir.

» Orhan Veli, büyüleyici bir dil kullanmıştır.

» Bu sınıf çok kalabalık.

» Ahmet Haşim’in “Sonbahar” şiirindeki kişileştirme de çok ilgi çekicidir.

» Ayvalık, Balıkesir sınırları içinde yer alan büyüleyici bir yerleşim birimidir.

Bu cümlelerde kişiden kişiye değişen, kanıtlanabilir özelliği olmayan “en güzel, büyüleyici, çok kalabalık, çok ilgi çekici” gibi yargılara yer verildiğinden, cümleler özneldir.

Nesnel Anlatımlı Cümleler

Kişiden kişiye değişmeyen herkes için geçerliliği aynı olan yargılardır. Bu cümleler, doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanabilen yargılardır.

» İstanbul, Türkiye’nin en kalabalık şehridir.

» Orhan Veli, şiirlerinde hece ölçüsü kullanmıştır. Bu sınıfta yirmi dört öğrenci vardır

» Ahmet Haşim, “Sonbahar” şiirinde kişileştirmeye başvurmuştur.

» Ayvalık, Balıkesir sınırları içinde yer alan bir yerle- şim birimidir.

Bu cümlelerde herkes için geçerliliği aynı olan, kanıtlanabilen yargılara yer verildiğinden bu cümleler nesneldir.

Tanım Cümleleri

Bir kavramın veya varlığın ne olduğunu bildiren cüm- lelerdir. “Bu nedir?” sorusunun cevabıdır.

» Şiir, duygu ve düşüncelerin belli kalıplarla ifade edilmesidir.

» Sanat, hayatı yüceltme ve daha anlamlı kılma ça- basıdır.

» Roman, yaşanmış ya da yaşanabilir olayların geniş bir şekilde anlatıldığı bir yazınsal türdür.

» Varlıkların ya da kavramların özelliklerinin verilme- si tanım değildir. Deneme, salt söz söyleme gücü olan yazarlarca kaleme alınır.

Bu cümle, “Bu nedir?” sorusuna yanıt vermediğinden tanım cümlesi değildir.

İçerik (Konu) Cümleleri

Bir sanat yapıtının ne anlattığı ile ilgili bilgi veren yar- gılardır. “Sanatçı, yapıtta ne anlatıyor?” sorusunun cevabıdır.

» Yazar, son romanında çocukluğunu anlatıyor.

(Yazar ne anlatıyor? çocukluğunu – içerik)

» Bu şair, şiirlerinde genellikle İstanbul yaşamını dile getiriyor.

(Şair ne anlatıyor? İstanbul yaşamını – içerik)

Üslup (Biçem) Cümleleri

Bir sanat yapıtının nasıl oluşturulduğu ile ilgili bilgi içeren yargılardır. Sanatçının anlatım biçimi, sözcük seçimi, cümle yapısı, söyleyiş özellikleri, dili kullanış şekli üslubu belirleyen önemli özelliklerdir. “Sanatçı, anlatacaklarını nasıl anlatıyor?” sorusunun cevabıdır.

» Şiirlerinde oldukça sanatlı bir dil kullanıyor.

(Şair nasıl anlatıyor? sanatlı bir dille – biçem)

Bazı sorularda hem içerik hem de biçemle ilgili yargılar birlikte sorulabilmektedir.

» Yazar, yapıtlarında köy yaşamını, yerel bir söyleyişle ele alıyor.

(Yazar nasıl anlatıyor? yerel bir söyleyişle – biçem)

(Yazar ne anlatıyor? köy yaşamını – içerik)

» Günlüklerinde başından geçenleri alaysamalı bir tutumla işlemiştir.

(Nasıl anlatıyor? alaysamalı bir tutumla – biçem)

(Ne anlatıyor? başından geçenleri – içerik)

» Anılarında, yurt dışında yaşadığı yılları, içten bir anlatımla kaleme almıştır.

(Nasıl anlatıyor? içten bir anlatımla – biçem)

(Ne anlatıyor? yurtdışında yaşadığı yılları – içerik)

Doğrudan (Dolaysız) Anlatımlı Cümleler

Başkasının söylediği bir sözü olduğu gibi aktarmaktır.

» Annem: “Eve erken gel.” dedi.

» Akşam size geleceğim, dedi.

Yukarıdaki cümlelerde başkalarının söylediği sözler değiştirilmeden aktarıldığından doğrudan anlatıma başvurulmuştur.

Dolaylı Anlatımlı Cümleler

Başkasının söylediği bir sözü değiştirerek aktarmaktır.

» Annesi eve erken gelmesini söyledi.

» Akşam bize geleceğini söyledi.

Yukarıdaki cümleler;

Annem: “Eve erken gel.”

Akşam size geleceğim.

cümlelerine “…mesini, …dığını, ….eceğini” ekleri getirilerek değiştirildiğinden dolayı, dolaylı anlatıma başvurulmuştur.

Kinayeli Anlatım İçeren Cümleler

Bir sözün, tersini kastedecek şekilde karşıdakini alaya alırcasına kullanılmasıdır.

» Öyle yetkin bir sanatçı ki, adına hiçbir antolojide rastlamak mümkün değil.

Bu cümlede söz konusu sanatçının adına hiçbir antolojide rastlamanın mümkün olmadığı yani sanatçının bilinmeyen tanınmayan bir nitelikte olduğu yetkin sözünün tam tersi kastedilerek kinayeli bir biçimde anlatılmıştır.

Aşamalı Durum Bildiren Cümleler

Bir olayın veya durumun giderek değiştiğini bildiren cümlelerdir. Eylem aniden değil, süreç içinde gerçekleşir.

» Diktiğimiz fidanlar günden güne uzuyor.
» Uçak önce havalandı, sonra yavaş yavaş bulutların arasında kayboldu.

Anlatımına Göre Cümleler Konu anlatımı ndan sonra Cümlede anlam ilişkileri konusuna geçebilirsiniz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*