Atasözleri ve özellikleri

Atasözleri ve özellikleri adlı bu yazıda atasözünün tanımı, atasözünün ne demek olduğu ve örnekler ile atasözlerinin özellikleri hakkında bilgiler verilecektir.

Atasözleri ve özellikleri

Atasözü nedir?

Atasözü, bir milletin görüş ve tecrübelerinin ürünü olan, kısa, özlü ve öğüt verici sözlerdir.

Türk Dil Kurumu ya da TDK’ya göre atasözü şu şekildedir: “Uzun deneme ve gözlemlere dayanılarak söylenmiş ve halka mal olmuş, öğüt verici nitelikte söz, deme, mesel, sav, darbımesel.”

Atasözleri uzun gözlem ve deneyimlere dayan yargıları, bilgece bir düşünce ya da öğüt olarak yansıtan ve halkın ortak kullanımına giren özlü sözlerdir.

Atasözü eş anlamlısı

Atasözünün eş anlamlı sözcükleri şunlardır: darbımesel, aforizma, atalar sözü, hikmet, kelamıkibar, maksim, mesel, öğüt, özdeyiş, sav, söz, vecize

Atasözlerinin özellikleri

Atasözlerinin bir çok özelliği bulunmaktadır.

1- Atasözleri halkın ortak malıdır ve söyleyeni belli değildir. Başka bir ifade ile atasözleri anonimdir.

TDK’ya göre anonim: Yazanı, yapanı, söyleyeni bilinmeyen, laedri, adı sanı bilinmeyen.

2- Atasözleri kalıplaşmış sözlerdir. Atasözlerinde hiçbir sözcük çıkartılamaz ve hiçbir sözcüğün yeri değiştirilemez.

Abdala “Kar yağıyor!” demişler; “Titremeye hazırım.” demiş atasözünde hiçbir kelime değiştirilemez. Abdala “Kar yağıyor!” demişler; “Üşümeye hazırım.” şeklinde değiştirilemez. Sözcükler değiştirilemeyeceği gibi bu sözcükler yer de değiştirilemez. Abdala “Kar yağıyor!” demişler; “Hazırım titremeye.” şeklinde değiştirilemez.

3- Atasözleri genellikle mecaz anlamda kullanılır.

Minareyi çalan kılıfını hazırlar: Gizli ve kötü emellerinin ortaya çıkmaması için bir takım tedbirler aldığı görülen kişiler için kullanılır.

Denize düşen yılana sarılır: İçinde bulunduğu sıkıntılı durumdan kurtulmak için olmayacak çarelere başvuran kişiler için kullanılır.

4- Bazı atasözleri gerçek anlamlarında kullanılır.

Herşeyin bir zamanı vardır.

Dost ile ye, iç; alışveriş etme.

Bugünün işini yarına bırakma.

5- Bazı atasözlerinin anlamları benzerdir ya da bazı atasözleri yakın anlamlıdır.

Mum dibine ışık vermez. ↔ Terzi kendi söküğünü dikemez.

Yazın gölge hoş, kışın çuval boş. ↔ Ağustosta yatan, zemheride sinek tutar. ↔ Ağustosta gölge kovan, zemheride karnın ovar.

Körle yatan şaşı kalkar. ↔ Üzüm üzüme baka baka kararır. ↔ İsin yanına varan is, misin yanına varan mis kokar.

6- Bazı atasözleri zıt anlamlıdır. Başka bir ifadeyle, anlamları birbirinin tersidir.

Fazla mal göz çıkarmaz. → Azıcık aşım, kaygısız başım. » İyilik eden iyilik bulur. → İyilikten maraz doğar.

7- Bazı atasözleri hem gerçek anlamlı hem de mecaz anlamlıdır.

Mum dibine ışık vermez.

Körle yatan şaşı kalkar.

8- Atasözleri, toplumun ortak değer yargılarını yansıtığı için ulusal bir nitelik taşır.

Gülme komşuna gelir başına.

At ölür, meydan kalır, yiğit ölür şanı, kalır.

yukarıda sayılanlara ek olarak şunlar söylenebilir: Atasözleri, öğüt ve ahlak dersi verir; toplumun gelene ve göreneklerini yansıtır; tabiat olaylarını yansıtır. toplumun inanışlarını bildirir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*