Birleşik zamanlı fiiller

Birleşik zamanlı fiiller iki tane kip eki alan fiillere denir. Birleşik zamanlı fiileri açıklamadan önce basit zamanlı ya da basit çekimli fiilleri kısaca açıklamak gerekmektedir.

Basit zamanlı fiiller

Sadece bir kip eki alan eylemdir.

Eylem + KİP EKİ + kişi eki gel – di – ler git – meli – yim

gel-di-ler (di’li geçmiş zaman)

git-meli-yim (gereklilik kipi)

Birleşik zamanlı fiiller

Birleşik zamanlı fiil iki tane kip eki alan eylemdir.

Eylem + KİP EKİ + ekeylem + KİP EKİ (-di -mis -se) + kişi eki

tanı-yor +i-di-m

(şimdiki zaman + di’li geçmiş zaman)

gel – ecek + / – miş

(gelecek zaman + miş’li geçmiş zaman)

Birleşik çekimli eylemler ikinci kipine göre üçe ayrılır:

Hikaye birleşik zamanlı filler (i – di)

Basit çekimli eylemlere “di’li geçmiş zaman” kipi eki getirilerek yapılır.

Çocuk uyuyordu

uyu – yor + i – di (şimdiki zamanın hikâyesi)

uyurdu                   (geniş zamanın hikâyesi)

uyuyacaktı            (gelecek zamanın hikâyesi)

uyumuştu (miş’lı geçmiş zamanın hikâyesi)

uyuduydu             (di’li geçmiş zamanın hikâyesi)

uyuyaydı               (istek kipinin hikâyesi)

uyusaydı               (şart kipinin hikâyesi)

uyumalıydı            (gereklilik kipinin hikâyesi)

Rivayet Birleşik Zamanlı Fiiller (i – miş)

Basit çekimli eylemlere “miş’li geçmiş zaman” kipi eki getirilerek yapılır.

Çocuk uyuyormuş

uyu – yor + i- miş

(şimdiki zamanın rivayeti)

uyurmuş    (geniş zamanın rivayeti)

uyuyacakmış  (gelecek zamanın rivayeti)

uyumuşmuş   (miş’li geçmiş zamanın rivayeti)

uyuyaymış   (istek kipinin rivayeti)

uyusaymış   (şart kipinin rivayeti)

uyumalıymış   (gereklilik kipinin rivayeti)

Şart Birleşik Zamanlı Fiiller

Basit çekimli eylemlere “dilek-koşul” kipi eki getîrî-le- rek yapılır.

Çocuk uyuyorsa gelmeyin

uyu – yor + i – se (şimdiki zamanın şartı)

uyursa (geniş zamanın şartı)

uyuyacaksa (gelecek zamanın şartı)

uyumuşsa (miş’li geçmiş zamanın şartı)

uyuduysa (di’li geçmiş zamanın şartı)

UYARI: Dilek kiplerinin şart birleşik çekimi yoktur.

UYARI: Emir kipinin hiçbir birleşik çekimi yoktur

ÖRNEK SORU

Eşyalar yerleştirilince, otobüse yolcular da bindi. Şoför, beklemeksizin kontağı açtı. O sırada oto­büs yazıhanesinden biri fırladı. Otobüse koşu­yordu; soluk soluğa yetişti. Önümüzdeki tek boş yere oturdu. Çevresindekileri selamladı. Oto­büsteki herkesi tanıyordu anlaşılan.

Bu parçada bileşik zamanlı kaç fiil vardır?

A)1 B) 2 C)3 D)4 E)5

Açıklama: Parçada “koşuyordu” ve “tanıyordu” eylemleri şimdiki zamanın hikâyesiyle çekimlenmiştir. Cevap B seçeneğidir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*