Cümlede Anlam İlişkileri Konu Anlatımı

Cümlede Anlam İlişkileri Konu Anlatımı başlığı altında eş anlamlı, yakın anlamlı, zıt anlamlı cümleler, neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul-sonuç, açıklama ve karşılaştırma cümleler bulunmaktadır. Şimdi bunları sırasıyla görelim.

Eş Anlamlı Cümleler

Aynı düşünceyi anlatan ancak farklı sözlerden oluşarak konuyla ilgili aynı sonuca ulaşan yargılardır.

 Yaz kursunun amacı, öğrencilerin kaliteli zaman geçirirken kendilerini geliştirmelerini sağlamaktır.

Eş Anlamlısı: Yaz kursunda maksat talebelerin nitelikli zaman geçirmesi ve bu süreçte kendilerini geliştirmeleridir.

➥ Ahmet Haşim’in başarılı olmadığını söylemek mümkün değildir.

Eş Anlamlısı: Ahmet Haşim’in başarılı bir şair olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

➥ Meslek yaşamına adım atana kadar İstanbul bizim için bir hayaldi, işe başlayınca kabusa dönüştü.

Eş Anlamlısı: İstanbul, dışarından bakanlar için romantik bir rüyayı andırır,onun trajedisini içinde anlayanlar en iyi bilir.

Yakın Anlamlı Cümleler

Bir cümlede anlatılmak istenenin veya cümleyi anlamca en yakın biçimde dile getiren yargının bulunmasıdır.

» “Eskiden çok vakti yoktu, onun için çok uzun yazılar yazardı; simdi vakti bol, daha kısa ve güzel yazılar yazıyor.”

Bu cümlede bir yazarın çok vakti olmadığı için yazılarını uzun yazdığı, vakti çok olduğunda ise yazılarını kısa ve güzel yazdığı anlatılmaktadır. Dolayısıyla bu cümlenin anlatmak istediğini şöyle söyleyebiliriz:

» “Kısa ve özlü yazmak için uzun zamana ihtiyaç vardır.”

» “İnsanlar genellikle, “Dolu dolu yaşıyorum.” demezler; ‘Dolu dolu yaşadım.” ya da ‘Dolu dolu yaşayacağım.’ derler.”

Bu cümlede insanlar tarafından mutluluğun yaşanırken hissedilmediği, yaşanmadan önce veya yaşandıktan sonra hissedildiği anlatılmaktadır. Dolayısıyla bu cümlede anlatılmak isteneni şu şekilde söyleyebiliriz:

» “İnsanlar, yaşadıkları andaki mutluluğun farkına varamazlar.”

» “Kadınlar zayıftır, anneler güçlüdür.”

Bu cümlede kadınların zayıf olduğu, annelerin ise güçlü olduğu anlatılmaktadır. Cümleden kadınların anne olduklarında güçlendikleri anlamı çıkmaktadır. Dolayısıyla bu cümlenin yakın anlamlısı şöyle söylenebilir:

» “Annelik kadına güç verir.”

Karşıt (Zıt) Anlamlı Cümleler

Bu tür sorularda anlamca birbiriyle çelişen cümlelerin bulunması istenir.

» “Sanatçının başarılı olabilmesi için geçmişiyle ba- ğını koparmaması gerekir.”

Bu cümlede sanatçının başarısı geçmişiyle ilişkisini sürdürmesine bağlanmıştır. Dolayısıyla bu cümlenin karşıtını şu şekilde söyleyebiliriz:

» “Başarılı olmak isteyen sanatçılar, geçmişe değil geleceğe yönelmelidir.”

» “Bir yazın yapılının kalıcı olmasını sağlayan işledi- ği konu değil, anlatım biçimidir.”

Bu cümlede bir yapıtın kalıcılığı içeriğine değil üslubuna bağlanmıştır. O halde bu cümleyle anlamca çelişen cümleyi şöyle dile getirebiliriz:

» “Bir yapıtın, geleceğe uzanabilmesini söyleyişi değil, içeriği belirler.”

Neden (Sebep) – Sonuç İlişkili Cümleler

Bir eylemin hangi nedenden (gerekçe) dolayı gerçekleştiğini bildiren cümlelerdir. Bazen cümle içinde bazen de iki yargı arasında bulunabilir. Neden – sonuç ilişkisinin diğer ismi yargı -gerekçedir.

» Kitaplaştırabilirim diye bazı yazıları saklıyorum.

Bu cümlede yazıların saklanmasına, kitaplaştırma düşüncesi gerekçe olarak gösterilmiştir.

» Ben yârime gül demem / Gülün ömrü az olur. (Gülün ömrü az olduğu için yârime gül demem.)

» Güzele gönül verme / Ayrılması güç olur (Ayrılması güç olduğu için güzele gönül verme.)

» Yoğun kar yüzünden okullar tatil edildi. (Okulların tatil edilmesi, yoğun kar yağışı gerekçesine bağlanmıştır.)

» Okurun beklentilerini dikkate almadığı için kısa zamanda unutuldu.

(Kisa zaman unutulmak, okurların beklentilerinin dik- kate alınmamasının sonucudur.)

» Trafiğin sıkışık olması işe geç kalmamıza yol açtı. (İşe geç kalınmasının nedeni trafiğin sıkışık olmasına bağlanmıştır.)

Amaç – Sonuç İlişkili Cümleler

Bir işin yapılış gayesini, varılmak istenen hedefi bildirir.

» Eski şiirle yeni şiiri buluşturmak için bir dergi çıkarmak istiyoruz.

» Halkın kitap okuma oranının artırmak amacıyla kitaplarımı bağışlayacağım.

Yukarıdaki cümlelerde “buluşturmak için” ve “artırmak amacıyla” sözleriyle yapılacak işlerin amacı bil- dirilmiştir.

Koşul – Sonuç İlişkili Cümleler

Bir eylemin gerçekleşmesinin herhangi bir koşula bağlandığı cümlelerdir.

» Yarın yağmur yağmazsa pikniğe gideceğiz. Bu cümlede pikniğe gilme yağmurun yağmama ko- şuluna bağlanmıştır.

Aşağıdaki cümlelerde eylemlerin gerçekleşmesi bazı koşullara bağlanmıştır.

» Sinemaya gidebilirsin; ama erken geleceksin. (Sinemaya gitme, izin verilen kişinin erken gelme koşuluna bağlanmıştır.)

» Edebiyat dergileri desteklenirse yeni kalemler yetişir.(Yeni kalemlerin yetişmesi, edebiyat dergilerinin desteklenmesine bağlanmıştır.)

» Haftaya ödemek üzere borç verebilir misin? (Borç vermek, haftaya ödeme koşuluna bağlamıştır.)

» Programlı çalıştığın takdirde başarabilirsin. (Başarmak, çalışma koşuluna bağlanmıştır)

Açıklama İlişkili Cümleler

Neden- sonuç ilişkisinin tersidir; önce sonucun, sonra nedenin belirtildiği cümlelerdir. Bu tür cümleler genellikle “çünkü, demek ki, öyleyse, anlaşılıyor ki” bağlaçlarıyla oluşturulur.Örnek(ler)» İzmir’i seviyorum çünkü en güzel yıllarım orada geçti.
Bu cümlede koyu renkle yazılmış bölümde, kendinden önce belirtilen yargının nedeni açıklanmıştır.

» Bir kez bile arayıp sormadı, demek ki bizi pek sevmemiş.
» Yüzünden düşen bin parça, anlaşılan üzgünsün.

Karşılaştırma Cümleleri

Herhangi iki şey arasında çeşitli yönlerden kıyas yapmaktır. Bu cümlelerde “daha, en, kadar, ise…” gibi karşılaştırma bildiren sözlere yer verilir.

» Şimdiye kadar okuduğum hiçbir öyküyü bu öykü kadar beğenmemiştim.

Bu cümlede “bu öykü” sözüyle “hiçbir öykü” sözü arasında bir karşılaştırma söz konusudur. Okunan öy- künün şimdiye kadar okunan öykülerden daha çok beğenildiği söylenerek öyküler beğenme yönünden karştlaştırılıyor.

Aşağıdaki cümlelerde bazı kavram ve varlıklar çeşitli yönlerden karşılaştırılmıştır.

» Kardeşim derslerine çok çalışır, ben ise onun kadar çalışmam.

» Romanda olaylar öyküye göre daha geniş açıdan ele alınır.

» Onun şiirleri, içinde bulunduğu dönemin en güzel şiirleridir. Bu kadar güzel bir şehir görmemiştim.

» O, sınıfın en çalışkan öğrencisidir.

Cümlede Anlam İlişkileri Konu Anlatımı konusundan sonra diğer konulara bakınız.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*