Ek Fiil konu anlatımı

Ek fiil “i-mek” eylemidir. Sözcük özelliğini yitirip ek durumuna geldiğinden bu şekilde adlandırılmıştır. İşte Ek Fiil konu anlatımı

Ek fiillerin görevleri

Ek eylemin iki görevi vardır:

  1. Basit çekimli eylemlere gelerek onları birleşik çekimli eylem yapar.
  2. Ad soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar.

Yağmur yağıyordu.

Sen de bizimle gelseydin.

Çocuklar gibi şendim.

Hava çok soğukmuş.

Şimdi bu görevleri inceleyelim.

1- Basit çekimli eylemlere gelerek onları birleşik çekimli eylem yapar:

Bir eylem iki tane kip eki almaz. Daha önce gördüğü­müz gibi birleşik çekimli füilerde ikinci kip eki fiile ek eylem (imek) sayesinde gelir. Daha sonra ek eylem genellikle düşer.

tanı – yor i-di – m > tanıyordum

2- Ad (isim) soylu sözcüklere gelerek onları yük­lem yapar:

Ad soylu sözcükler eylem kip eklerini almaz. Ek ey­lem, eylem kip eklerini alıp ad soylu sözcüklere ekle­nerek onları yüklem yapar.

Ek eylem genellikle düşer.

Ben bu okulda öğrenciydim. < öğrenci i- di – m

Dün hava oldukça güzeldi. < güzel i – di

Ek fiilin Di’li Geçmiş Zaman Çekimi

Ad soylu sözcüklere “ek eylem” ve “di’li geçmiş za­man” kipi eki getirilerek yapılır.

➥ Çalışkan bir öğrenciydim.

öğrenci + i – di – m

öğrenci + / – di – n

öğrenci + i – di

öğrenci + i – di • k

öğrenci + i – di – niz

öğrenci + i – di – ler

Ek fiilin Miş’li Geçmiş Zaman Çekimi

Ad soylu sözcüklere “ek eylem” ve “miş’li geçmiş za­man” kipi eki getirilerek yapılır.

➥ Çocukken çok çalışkanmışım.

çalışkan + / – miş – im çalışkan + / – miş – sin çalışkan + i – miş çalışkan + / – miş – iz çalışkan + i – miş – siniz çalışkan + i – miş – ler

Ek eylemin Geniş Zaman Çekimi

Ad soylu sözcüklere kişi ekleri getirilerek yapılır.

Ek eylemin geniş zaman çekiminde kişi ekleri ek ey­lem görevi üstlenir.

➥ Ben bir öğretmenim.

öğretmen – im öğretmen – sin öğretmen – dir (Genellikle düşer.) öğretmen – iz öğretmen – siniz öğretmen – dir – ler

UYARI: 3. tekilde bulunan “-dir” ekinin genellikle düştüğü görülür.

En sevdiğim ay eylül. (dür)

3. tekilde bulunan “-dir” eki çekimli eylemlere ek­lendiğinde kesinlik veya olasılık anlamı katar.

Toplantı bitmiştir, gidebilirsiniz. (kesinlik)

Toplantı bitmiştir, boşuna gitmeyelim, (olasılık)

Ek eylemin Şart Çekimi

Ad soylu sözcüklere “ek eylem” ve “dilek-koşul” kipi eki getirilerek yapılır. Ek eylemin şart çekimi, öteki çe­kimlerinde olduğu gibi eklendiği sözcüğü yüklem yapmaz, ona şart anlamı katarak yükleme bağlar.

➥ Ben üzgünsem şiir yazarım.

Bu cümlede görüldüğü gibi ek eylem, “üzgün” söz­cüğünü yüklem yapmamış; onu şart ilgisiyle yükleme bağlamıştır.

üzgün + i – se – m üzgün + i – se – n üzgün + i – se üzgün + i – se – k üzgün + i – se – niz üzgün + i – se – ler

Ek Fiilin Olumsuzu

Ek eylemin az önce gördüğümüz çekimlerine “değil” sözcüğü getirilerek yapılır.

➥ Ahmet hasta değilmiş. (Ahmet hastaymış.)

hasta değil + i – miş (hastaymış)

hasta değil + i – di (hastaydı)

hasta değil – (dir) (hasta / hastadır)

hasta değil + i – se (hastaysa)

EK FİİLLERLE İLGİLİ KARŞILAŞTIRMALI ÖRNEKLER

Ek eylemin, “basit çekimli eylemleri birleşik çekimli eylem yapmak” ve “ad soylu sözcükleri yüklem yap­mak” görevlerini gördük. Şimdi, bu kullanımları aşa­ğıdaki karşılaştırmalı örneklerle inceleyelim.

➥ Babası daha çok akşamları şiir yazarmış.

(“yazmak” eyleminin geniş zamanının rivayeti)

➥ Babası oldukça ünlü bir yazarmış.

(“yazar” sözcüğünü yüklem yapmak)

➥ Balkonda annesinin yolunu gözlerdi.

(“gözlemek” eyleminin geniş zamanının hikâyesi)

➥ Beni büyüleyen resimdeki mavi gözlerdi.

(“gözler” sözcüğünü yüklem yapmak)

➥ Bunları okursan beni çok iyi anlarsın.

(“okumak” eyleminin geniş zamanının şartı)

➥ Bilinçli bir okursan bu denemeleri okumalısın.

(“okur” sözcüğüne şart anlamı yüklemek)

Ek Fiil konu anlatımı bittiyse fiilimsi konu anlatımına geçiniz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*