Fiil kipleri konu anlatımı

Fiil kipleri konu anlatımı bağlığı altında kip nedir, fiil kipleri nelerdir gibi sorulara cevaplar verilecek bu bunlar örnekler ile desteklenecektir.

Kip nedir?

Eylemlerin bir hareketi, oluşu, durumu ortaya koyuşu farklı şekillerde olur. Bazen bunlar bir başkasına haber verme şeklinde aktarılır, bazen bir koşula bağlanır, bazen istenen bir durum anlatılır. Buna fiilin kipi denir.

Başka bir ifadeyle kip, eylemlerin ya da fiillerin bir işi, durumu veya oluşu ortaya koyuş biçimleridir.

Fiil Kipleri

Fiil kipleri iki gruba ayrılır: Haber kipleri ve dilek kipleri

Haber (Bildirme) Kipleri

  1.  Geniş Zaman  (-r)
  2.  Şimdiki Zaman (-yor)
  3. Gelecek Zaman (-ecek, -acak)
  4. Di’li Geçmiş Zaman (-di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, tü)
  5. Miş’li Geçmiş Zaman (-miş, -mış, -muş, -müş)

Dilek Kipleri

  1. İstek Kipi (-e, -a)
  2. Dilek-Koşul Kipi (-se, -sa)
  3. Gereklilik Kipi (-meli, -malı)
  4. Emir Kipi (-)

HABER (BİLDİRME) KİPLERİ

Zaman anlamı taşıyan kiplerdir. Bu kiplerle çekimle­nen eylemlerin gerçekleşme zamanı bellidir.

Geniş Zaman (-r)

Fiilin herhangi bir zamanda yapılabildiğini gösterir.

TEKİL: giderim, gidersin, gider

ÇOĞUL: gideriz, gidersiniz, giderler

Her akşam sahile inerim.

Ödevlerini hiç aksatmaz.

Şimdiki Zaman (-yor)

Eylemin söylendiği anda yapılmakta olduğunu bildi­rir. Eylemin yapılışı ile anlatım aynı anda gerçekleş­mektedir

TEKİL : gidiyorum, gidiyorsun, gidiyor

ÇOĞUL:   gidiyoruz, gidiyorsunuz, gidiyorlar

Çocuk, yarınki sınava çalışıyor.

Yağmur çisil çisil yağıyor.

NOT: “-makta, -mekte” ve “-mada, -mede” ekleri de cümleye şimdiki zaman anlamı katar.

Yağmur yağmakta.

Rüzgâr esmede.

Gelecek Zaman (-ecek, -acak)

Eylemin gelecek zamanda yapılacağını bildirir. Anlatım önce, eylem sonra gerçekleşir.

TEKİL: geleceğim, geleceksin, gelecek

ÇOĞUL: geleceğiz, geleceksiniz, gelecekler

Yarın yarışmaya başvuracağım.

Haftaya amcam gelecek.

Di’li Geçmiş Zaman (Görülen / Bilinen Geçmiş Zaman) (-di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, tü)

Fiilin söylenme anından önce yapıldığını bildirir. Anla­tan kişinin, eylemin yapılışını gördüğünü ya da bildi­ğini ifade eder.

TEKİL: gittim, gittin, gitti

ÇOĞUL: gittik, gittiniz, gittiler

Çocuklar, oynarken camı kırdılar.

Dün sahilde dolaştık.

Otobüsümüz henüz gelmedi.

Miş’li Geçmiş Zaman (Öğrenilen / Duyulan Geçmiş Zaman) (-miş, -mış, -muş, -müş)

Eylemin söylenme anından önce yapıldığını bildirir. Anlatan kişinin, eylemin yapılışını başkasından duy­duğunu, öğrendiğini ifade eder.

TEKİL: gitmişim, gitmişsin, gitmiş

ÇOĞUL: gitmişiz, gitmişsiniz, gitmişler

Ahmet dün bize gelmiş.

Akşam beni aramışsın

UYARI: Cümleye sonradan farkına varma anlamı katabilir:

Dün çok yorulmuşum.

Kanepede uyuyakalmışız.

Bir durumu tespit etme anlamı da katar:

Yine gözlerin kanlanmış.

Sacın cok uzamış.

DİLEK (TASARLAMA) KİPLERİ

Zaman anlamı taşımayan fiillerdir. Bu kiplerle çekim­lenen fiiller, bir tasarı halinde olduğundan zaman kav­ramı taşımaz.

İstek Kipi (-e, -a)

Cümleye istek, dilek, temenni anlamı katar.

TEKİL: gideyim, gidesin, gide

ÇOĞUL: gidelim, gidesiniz, gideler

Biraz dinlenelim.

Pikniğe ben de geleyim.

ÖRNEK SORU

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, eylem is­tek kipindedir?

  1. Yarın öğleden sonra bize gelsin.
  2. Bu güzel havada biraz yürümeliyim.
  3. Bugün İngilizce çalışalım.
  4. Ödevlerinizi zamanında yapınız.
  5. Yarın sabah erken kalk.

Açıklama: A, D ve E seçeneklerindeki “gelsin”, “yapınız”, “kalk” eylemleri emir kipiyle çekimlen­mişim B seçeneğindeki “yürümeliyim” eylemi gereklilik kipiyle çekimlenmiştir. C seçeneğinde­ki “çalışalım” eylemi ise istek kipiyle çekimlen­miştir. Cevap C seçeneğidir.

Dilek-Koşul Kipi (-se, -sa)

Cümleye genellikle şart anlamı katar.

TEKİL: gitsem, gitsen, gitse

ÇOĞUL: gitsek, gitseniz, gitseler

Şu anda Uludağ’da olsam, kar şiirleri yazardım.

Biraz çalışsam sınavı kazanabilirim.

Bazen dilek anlamı da katar:

Keşke sen de bizimle gelsen.

Gereklilik Kipi (-meli, -malı)

Eylemin yapılmasının gerekli, zorunlu olduğunu ifade eder.

TEKİL: gitmeliyim, gitmelisin, gitmeli

ÇOĞUL: gitmeliyiz, gitmelisiniz, gitmeliler

Bugün beş yüz soru çözmeliyim.

Klasiklerimizi mutlaka okumalıyız.

ÖRNEK SORU

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, yüklem ge­reklilik kipindedir?

  1. Çınar yeşili sundurmamda – Bakmalıyım ayçiçeği tarlasına
  2. Akçakavaklar ıslanırken –  Örter bizi güz ananın yaprakları
  3. İşte duruyor bir çocuk – Mürdüm eriği gözleriyle
  4. Bir yüce dağdan bir yüce dağa – Dikmişim ışıklı direklerimi
  5. Kırmızı alıç boncuğunu – Alıp dizdim sevginin ipliğine

Açıklama: A seçeneğindeki “bakmalıyım” eyle- mi gereklilik kipiyle çekimlenmiştir. B seçeneğin- ‘ deki “örter” eylemi geniş zaman kipiyle, C seçe­neğindeki “duruyor” eylemi şimdiki zaman kipiy­le, D ve E seçeneklerindeki “dikmişim” ve “diz­dim” eylemleri geçmiş zaman kipiyle çekimlen­miştir. Cevap A seçeneğidir.

Emir Kipi (-)

Eylemin yapılması gerektiğini buyruk şeklinde bildirir.

TEKİL: git, gitsin

ÇOĞUL: gidin/gidiniz, gitsinler

Hemen dışarı çık.

Biraz susun.

UYARI: Haber (bildirme) kiplerinde zaman ve kesinlik vardır. Dilek (tasarlama) kiplerinde ise zaman ve kesinlik yoktur. Tasarı ve niyet vardır.                                     >

Cümlede zaman ve kesinlik bildiren sözcüklerin olup olmaması eylemi etkilemez.

Yağmur yağıyor.  (haber kipi)

Yağmur yağsa. (dilek kipi)

Dün sinemaya gittik. (haber kipi)

Bugün sinemaya gitmeliyim. (dilek kipi)

Yarın size geleceğiz. (haber kipi)

Yarın size gelelim.(dilek kipi)

ÇEKİMLİ FİİL

Eylemlerin, kip ve kişi eki alarak kullanılmasıdır.

EYLEM KÖK / GÖVDE + KİP + KİŞİ EKİ

gel -di – m         (geçmiş zaman + 1. tekil kişi)

gel – di                   (geçmiş zaman + 3. tekil kişi)

gel                           (emir kipi + 2. tekil kişi)

Fiilerde Olumsuzluk

Eylemlerde olumsuzluk, eylem kök ya da gövdelerine olumsuzluk eki (-ma, -me) getirilerek yapılır.

EYLEM KÖKÜ / GÖVDESİ + (-ma, -me) + KİP EKİ + KİŞİ EKİ

gelmedim

gelmedi

gelme

gelmiyorum (gel-me-yor-um)

gelmeyeceğim (gel-me-y-ecek-im)

gelmemişsin

gelmemiştin

gel-me-m, gel-mez-sin, gel-mez,

gel-me-y-iz, gel-mez-siniz, gel-mez-ler

gelmeyelim

gelmesen

gelmelisin

gelme

Fiil kipleri konu anlatımı bittiyse diğer konulara geçiniz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*