Fiilimsiler konu anlatımı

Fiilimsiler konu anlatımı içerisinde fiilimsi nedir, fiilimsi çeşitleri nelerdir, isim fiil, sıfat fiil ve zarf fiil ve fiilimsi örnekleri konuları gibi konular işlenecektir.

Fiilimsi nedir?

Eylemlerden belli eklerle türeyip; İsim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Adından da anlaşıl­dığı üzere eyleme benzeyen ancak eylem olmayan sözcüklerdir. Ayrıca eylemsiler yan cümlecik kurar. Eylemsilerin bu görevini “cümle çeşitleri” konusunda ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.

Güneş batınca sahile yürümek için inip, tatlı tatlı esen rüzgâr eşliğinde güle oynaya dolaşırdık.

Fiilimsi Çeşitleri

Fiilimsiler üç bölüme ayrılır:

  1. İsim-fiil (Adeylem)
  2. Sıfat-fiil (Ortaç)
  3. Bağ-fiil (Ulaç, Zarf-fiil, Bağeylem)

İsim Fiil

Eylemlerden “-me, -mek, -iş” ekleriyle türetilip isim görevinde kullanılan sözcüklerdir. İsim fiile, ad eylem de denir.

Biraz dolaşmak için parka gitti.                                              

Adam gülmemek için kendini zor tuttu.                                 

Çocuklar kitap okumaya başladı.                                          

Doğum günüme gelmemesine çok şaşırdım.                      

Babası sınava gitmeyişine çok kızdı.                                   

Yağmurun yağışını seyrediyorduk.

Adeylemler, sıfat görevinde kullanılabilir:

asma köprü süzme bal yazma eser

UYARI:

Bazı eylemler, isim-fiil eklerini alarak bir varlığa ad olur. Bu sözcükler eylemsi değildir.

Bu sözcüklerin eylemsi olmadığını anlamak için olumsuzluk eki (-me, -ma) getirebiliriz.

Yemeklerden en çok dolmayı severim.

Yememeklerden en çok dolmamayı severim.

Hastanenin girişi ve çıkışı kalabalıktı.

Hastanenin girmeyişi ve çıkmayışı kalabalıktı.

Çocukken çok dondurma yerdik.

Çocukken çok dondurmama yerdik.

SIFAT-FİİL (ORTAÇ)

Eylemlerden “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” ek­leriyle türetilip sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir.

Az önce koşan çocuk sınıfa girdi.

Kesti yollarımı yıkılası dağlar.

Çekilmez çileler çektim.

Bu işin bir çıkar yolu olmalı.

Gördüğü rüyayı bana anlattı.

Çalacak bir kapım bile yok bu şehirde.

Geçmiş günleri anarım şimdi hüzünle.

UYARI: Bazı sıfat-fiil ekleri daha önce gördüğümüz fiil kip­leriyle aynı olduğundan, sıfat-f¡iller-çekimli eylem­lerle karıştırılmamalıdır. Aşağıda birinci cümleler­deki koyu renkli sözcükler sıfat-fiil, ikinci cümle­lerdeki koyu renkli sözcükler çekimli eylemdir.

Bitmez dertlerim var benim. Benim dertlerim hiç bitmez.

Masadaki çalar saate bakıyordu. Saatim her sabah beşte çalar.

Mahallede tanıdık kimse kalmamıştı. Kısa zamanda herkesi tanıdık.

Adam oturacak bir sandalye aradı. Adam yorulduğu için biraz oturacak.

Her taraf sararmış yapraklarla doluydu. Sen gittin diye yapraklar sararmış.

Sıfat-fiillerin tamamladıkları isimler düştüğünde bu sözcükler adlaşmış sıfat olarak kullanılır:

Çok gülen çok ağlarmış.

Gelen gideni aratır.

Tanıdıkları onu artık aramıyordu.

Çocuk duyduklarını bir bir anlattı.

Çürümüşleri bir kenara ayırdı.

Bize bazı diyecekleri varmış.

Sıfat-fiiler bazen sıfat görevinde olmayabilir:

Sabaha kadar gezdiğimizi ona söylemedim.

Nerede ne söyleyeceğine dikkat ederdi.

Dün neler yaptığını hepimize anlattı.

Toplantının birazdan biteceği bildirildi.

UYARI: Sıfat-fiil eklerini alan bazı sözcükler kalıcı isim olur.

Geçmişi andıkça gözleri dolardı.

Soğuk içecekleri çok severdi.

Yakacak yardımı alınca kömür alacaktı.

Birçok okur fuarlarda yazarlarla buluşabiliyor.

Güz aylarında çağlayan coşardı adeta.

İnsanlar dolmuşun gelmesini bekliyordu.

Şu yaramaza birisi bir şeyler söylesin.

Adam açacak bulamayınca gazozu içemedi.

ZARF-FİİL (ULAÇ)

Eylemlerden “-e, -ip, -erek, -meden, -meksizîn, -dikçe, -ince, -eli, -ken, -r … -mez, -esiye” ekleriyle türetilip zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Cüm­leleri zaman veya durum yönüyle tamamlar.

Aşağıdaki cümlelerde koyu renkli sözcükler bağ-fiildir ve karşılarında cümleye kattığı anlamlar verilmiştir.

Çocuklar koşa koşa evlerine gittiler. (durum)

Bu işi ortaklaşa halledebiliriz. (durum)

Sabah yediye beş kala buluşalım. (zaman)

İhtiyar çocuklara söylenip içeri girdi. (durum)

Şoför gülerek parayı uzattı. (durum)

Güneş doğmadan yola çıkacağız. (zaman)

Ödevini araştırmadan hazırlamış. (durum)

Yağmur durmaksızın yağıyor. (durum)

Dünya döndükçe seni seveceğim. (zaman)

Sen gülünce güller açardı bahçelerde. (zaman)

Onlar buradan taşınalı yıllar oldu, (zaman)

Yağmur yağarken hüzünlenirim. (zaman)

Eve gelir gelmez yemeğe oturdu. (zaman)

Her şeyimize bilir bilmez karışırdı. (durum)

Dün arkadaşlarla doyasıya eğlendik. (durum)

İstanbul, seni ölesiye sevmiştim! (durum)

Fiilimsiler konu anlatımı bittiyse diğer konuya geçiniz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*