İsim konu anlatımı

İsim konu anlatımı konusunda ilk önce adı ya da ismin ne olduğunu tanımlamak gerekmektedir. İsim ya da ad ütün varlık ve kavramları karşılayan sözcüklerdir. İsimleri ya da adları şu başlıklar altında inceleyebiliriz:

VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE ADLAR

Tür Adı: Aynı türden varlıkları karşılayan adlardır.

Özel Ad: Tek olan, benzeri olmayan varlıkları karşıla­yan adlardır.

Şimdi aşağıdaki örnekleri karşılaştırmalı bir biçimde inceleyelim:

Tür Adı                  Özel Ad

sanatçı                  Nazım Hikmet

şehir                    Erzurum

dağ                      Palandöken

hayvan               Yumak

okul                    Nene Hatun Lisesi

roman                Tutunamayanlar

ülke                     Kanada

gezegen             Venüs

UYARI:

Bazı tür adlan özel ad olarak da kullanılabilir.

Lale, bugün okula gelmedi.

Eylül, dün akşam seni sordu.

Pamuk, çok güzel bir kedidir.

VARLIKLARIN NİTELİKLERİNE GÖRE ADLAR

Somut Ad: Beş duyumuzdan herhangi birisiyle algı­layabildiğimiz kavram ve varlıkları karşılar.

ağaç, ev, taş, deniz, soğuk, rüzgâr, yağmur, ışık…

Soyut Ad: Beş duyumuzdan herhangi birisiyle algıla­yamadığımız ancak var olduklarını akıl, inanç ve sezgi yoluyla kabullendiğimiz kavram ve varlıkları karşılar.

aşk, sevgi, korku, cesaret, ruh, melek, rüya, hayal, mutluluk, güzellik, kötülük…

VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE ADLAR

Tekil Ad: Sayıca bir varlığı karşılayan addır.

Çoğul Ad: Çoğul eki (-ler, -1ar) alarak, birden fazla varlığı karşılayan addır.

Topluluk Adı: Çoğul eki almadan birden fazla varlığın oluşturduğu grubu karşılayan addır.

Tekil Ad Coğul Topluluk Adı
öğrenci öğrenciler okul
asker askerler bölük, ordu
futbolcu futbolcular takım
yolcu yolcular kafile
koyun koyunlar sürü
üye üyeler jüri

UYARI:

Topluluk adı bazen tekil bir varlığı karşılayabilir. Bu durumda o sözcük artık topluluk adı değildir.

Sınıf, yarın pikniğe gidecek, (topluluk adı)

Sınıf, yarın boyanacak, (tekil ad)

YAPILARINA GÖRE ADLAR

Yapılarına göre adları 3 başlıkta sınıflandırmak mümkün. Bunlar:

Basit İsim: Kök halinde bulunan, üstüne herhangi bir yapım eki almamış ve herhangi bir sözcükle birleşmemiş isimlerdir. Tek bir sözcükten oluşurlar:

İnsan, kalem, masanın, bardak, arabalar…

Türemiş İsim: Basit isimken üzerine en az bir yapım eki alıp farklı bir anlamda isme bürünen ya da fiilken ek alıp ad olan adlardır:

İnsan-lık, kalem-lik, simit-çi, yol-cu

Gül-üş, onar-ım, say-ı, kaz-ma

Birleşik İsim: En az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan isimlerdir. Birleşik isim şu yollarla yapılabilir:

İki adın yan yana gelmesiyle oluşan birleşik isimler: gökyüzü, keçiboynuzu, altıparmak

Bir ad ve bir eylemin yan yana gelmesiyle oluşan birleşik isimler: gecekondu, bilgisayar, imambayıldı

İki eylemin yan yana gelmesiyle oluşan birleşik sözcükler: biçerdöver, dedikodu

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*