Paragrafta yapı konu anlatımı

Paragrafta anlatılacak olan konu belli bir yapı içinde yazıya aktarılır. Bir paragraf giriş, gelişme ve sonuç cümlelerinden meydana gelir. Şimdi bir paragrafın yapısını oluşturan bu cümleleri özellikleriyle ve örnek­lerle inceleyelim. Paragrafta yapı konu anlatımı:

Paragrafta yapı konu anlatımı

GİRİŞ CÜMLESİ

Dil ve düşünce yönünden bağımsızdır. Giriş cümle­sinde kendinden önce herhangi bir açıklama gerekti­recek sözler (zamir, bağlaç vb.) bulunmaz. Örnek ve ayrıntılar yer almaz.

  Eleştirmen hiçbir zaman nesnel bir tutum içinde olamaz.

  Özgün yapıtlar, dünya döndüğü sürece varlığını sürdürür.

Yukarıdaki cümleleri incelediğimizde kendilerinden önce hiçbir açıklamaya gerek duyulmadığını görüyo­ruz. Ayrıca bu cümlelerde bağlayıcı sözler, örnekler ve ayrıntılar bulunmadığından bu cümlelere “giriş cümlesi” diyebiliriz.

GELİŞME CÜMLELERİ

Giriş cümlesinde ele alınan konunun çeşitli yollarla açıklandığı bölümdür. Örnekler ve ayrıntılar bulunur. İleride açıklayacağımız paragrafı ikiye bölme, düşün­cenin akışını bozan cümle, paragraf tamamlama so­ruları bu bölümle ilgili sorulardır.

SONUÇ CÜMLESİ

Paragrafta anlatılan konunun bir sonuca bağlandığı cümledir. Bağlayıcı sözler (bundan dolayı, bu yüz­den, oysa, çünkü vb.) bulunabilir. Dil ve düşünce yö­nüyle kendinden önceki cümlelere bağlıdır.

➥ Bu yüzden sanatçılar topluma hiçbir zaman sırt çevirmemelidir.

➥ Oysa bütün şairler yaşamak istediklerini kaleme almıştır.

Yukarıdaki cümleleri incelediğimizde dil ve anlam ola­rak kendilerinden önce gelen cümlelere “Bu yüzden” ve “Oysa” gibi bağlayıcı sözlerle bağlı olduğunu gö­rüyoruz. Dolayısıyla bu cümlelere “sonuç cümlesi” di­yebiliriz.

ÖRNEK SORU:

İnsanın sanatsal çalışmalarının tümüne, bir arama ve bulma çabası olarak bakılabilir. Ya da bun­lar, hayatı ve bu hayatın içinde insanın kendi ye­rini anlama ve anlamlandırma uğraşı olarak görü­lebilir. Bu çaba, ilk insandan bugüne değin farklı amaçlar ardında, farklı açılımlar, biçimler ve yön­temlerle serpilip gelişmiştir. Yüzlerce yıllık serü­veni boyunca, hem tarihsel dönemler, toplumsal ve siyasal koşullarca biçimlendirilmiş hem de on­ları biçimlendirmiştir. Buradan bakıldığında —.

Bu parçanın sonuna düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?

  1. sanatın, insanı doğa ve toplumla olan çatış­malarıyla yansıtma işlevini yerine getirmesi­nin gerekliliği ortaya çıkar
  2. sanat yapıtlarında işlenen toplumsal özlemle­rin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği de açıklık kazanır
  3. sanatla toplumsal fayda arasında bir seçim yapmanın zorluğu daha iyi anlaşılabilir
  4. sanatın, insanın kişilik özelliklerini boyutlandı- rıp geliştirdiği söylenebilir
  5. bir toplumun sanatıyla o toplumun yaşamının birbiriyle etkileşim içinde olduğu yargısına ula­şılabilir.

Açıklama: Parçada, “Yüzlerce yıllık serüveni bo­yunca, hem tarihsel dönemler, toplumsal ve si­yasal koşullarca biçimlendirilmiş hem de onları biçimlendirmiştir.” sözüyle sanatın bir etkileşim içinde olduğu belirtiliyor. Bu düşünce de E seçe­neğinde dile getiriliyor. Cevap E seçeneğidir.

PARAGRAF TAMAMLAMA

Bu tür sorularda paragrafın başına, ortasına veya so­nuna getirilebilecek cümleyi buldurma amaçlanmak­tadır. Yerleştirilecek olan cümle paragrafla dil ve an­lam bakımından uyumlu olmalıdır.

Paragrafın; başına getirilecek olan cümlede giriş cümlesinin, ortasına getirilecek cümlede gelişme cümlelerinin, sonuna getirilecek cümlede sonuç cümlesinin özellikleri dikkate alınmalıdır.

PARAGRAFTA DÜŞÜNCENİN AKIŞINI BOZAN CÜMLEYİ BULMA

Birbiriyle dil ve anlam bakımından uyumlu cümlelerin arasına ilgisiz bir cümlenin girmesiyle paragrafın an­lam bütünlüğü bozulur. Paragrafta işlenen konuya, farklı bir bakış açısıyla yaklaşılması, düşüncenin akı­şını bozar. Bu cümle paragraftan çıkarıldığında ken­dinden önceki ve sonraki cümleler birbirine dil ve an­lam olarak açık bir biçimde bağlanır. Böylece düşün­cenin akışını bozan cümlenin doğru bulunup bulun­madığının sağlaması da yapılmış olur.

PARÇAYI İKİ PARAGRAFA BÖLME

Bir yazıda, her paragraf ele alınan konuyla ilgili bir dü­şünceyi içerir. Yazıda konunun farklı bir yönüne, yani farklı bir düşünceye geçildiğinde yeni bir paragrafa başlanır. Yazıda, iki ayrı konuyu ya da aynı konunun iki ayrı yönünü anlatan paragrafları ayırmamak doğru de­ğildir.

Bu tip sorularda, paragrafta ayrı bir düşünceye geçilen cümleden itibaren paragraf ikiye ayrılabilir. Parçayı iki paragrafa bölecek olan cümle, gelişme bö­lümünde aranmalıdır. Parçada, farklı bir konunun iş­lenmeye başlandığı cümleden sonraki bölüm ayrı bir paragraftır. Bazen aynı konunun başka bir yönüne, bazen de tamamen değişik bir konuya geçilebilir

PARAGRAFIN HANGİ SORUYA KARŞILIK YAZILDIĞINI BULMA

Bu tip sorularda, paragraf, seçeneklerdeki sorulardan ¿İrinin cevabıdır. Paragrafın hangi soruya karşılık ola­rak yazıldığını bulabilmek için paragrafta ne anlatıldı­ğını bulmak gerekir. Paragrafta ne anlatıldığı bulun­duktan sonra dil ve anlam olarak paragrafla uyum içinde olan soru cümlesi rahatlıkla bulunabilir. Burada soru cümlesinin paragrafın özellikle giriş cümlesiyle sıkı bir dil ve anlam uyumu içinde olmasına dikkat edilmelidir.

Aşağıdaki paragrafı okuduktan sonra bu bilgiler ışı­ğında paragrafın hangi soruya karşılık olarak yazıldı­ğını bulmaya çalışalım.

➥ Her şeyden önce ödül, sanatçıyı motive eder. Son­ra maddi olarak da sanatçıyı rahatlatır. Ayrıca sa­natçının sanat dünyasında adının duyulmasına da katkıda bulunur. Bunun gibi, ödülün bir sanatçı üzerinde daha birçok yararı vardır.

Paragrafı okuduğumuzda, parçada ödülün sanatçıya sağladığı yararlardan söz edildiği daha ilk cümleden anlaşılıyor. Dolayısıyla bu paragraf “Sizce ödülün bir sanatçı üzerinde ne gibi yararlan vardır?” sorusu üzerine yazılmıştır diyebiliriz.

CÜMLELERİN YERİNİ DEĞİŞTİRME

Şiir veya düz yazıdan oluşan her parçanın bir konu­su vardır. İyi bir parça kendi içinde konu bütünlüğü­ne sahiptir. Parçalar daha önce de değindiğimiz gi­bi giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.

Sınavda bazen bir parçayı oluşturan iki cümle yer değiştirilerek verilir. Bu değişikliğin düzeltilmesi is­tenir.

  Parçayı oluşturan cümleler anlamca birbirlerine bağ­lıdır. Biri diğerinin varlığını gerektirir. Özellikle olay anlatan parçalarda, zaman sıralaması vardır. Dü­şünce paragraflarında ise mantık sırası vardır. Yer değiştirilecek cümleleri bulurken bu noktalara dik­kat etmek gerekir.

  Bu tür sorularda çözüme seçeneklerden de gidile­bilir.

Örnek: 

(1) Günümüz ozanları ise şiiri tartışmak yerine, şiir yazmak istiyorlar. (2) Nerede o 1940’ların 1950’lerin coşkulu şiir tartışmaları. (3) Şiirin niteliği, niceliği, anlamlılığı kimseyi ilgilendirmiyor. (4) Şiirin ne oldu­ğu konusu uzun zamandır tartışılmıyor.

Yukarıdaki parçanın ilk cümlesinde yer alan “ise” ifadesinden dolayı bu cümle parçanın giriş cümlesi olamaz. Konunun verildiği cümle ilk cümle olur. Konu, 4. cümlede verildiğine göre ilk cümle ile dör­düncü cümle yer değiştirilirse parça anlamlı bir bü­tün oluşturur. Böylece düşüncenin akışı da sağlanır.

Paragrafta yapı konu anlatımı konusundan sonra paragrafta konu-ana düşünce konusuna geçiniz.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*