Söz Öbekleri Konu Anlatımı

Söz Öbekleri Konu Anlatımı şu konulardan oluşmaktadır:

  • Yansıma Sözcükler
  • İkilemeler
  • Deyimler
  • Atasözleri
  • Özdeyişler (Vecizeler)
  • Dolaylama
  • Güzel Adlandırma

Söz Öbekleri Konu Anlatımı

YANSIMALAR

Doğadaki seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklerdir. Yansımaları ayırt ederken sözcüklerin sesten türeyip türemediklerine dikkat etmek gerekir.

Arılar çiçeklerin üzerinde vizıldıyor.

Yaşlı adam sabaha kadar horladı.

Bu cümlelerde,”vızıldıyor” ve “horladı” sözcükleri “vız” ve “hor” seslerinden türediğinden yansımadır.

Dereler şırıl şırıl akıyor.

Konağın dış kapısı gıcırdıyordu.

Rüzgâr, ağaçların arasında ulduyor.

Arka sıradaki öğrenciler fısıldaşıyorlardı.

Bu gürültüde uyunur mu?

Radyoda hafif bir cızırtı vardı.

UYARI: Aşağıdaki cümlelerde koyu renkki sözcükler, ses taklidi yoluyla oluşmadığında yansıma değildir.

Çiftlikteki yarış atları kişniyor.

Ağaçlardaki kuşlar ötüşüyor.

Salondaki avizeler ışıldıyordu.

İKİLEMELER

Anlamı pekiştirmek, güzelleştirmek, çeşitli anlam ilgi- leri kurmak için oluşturulmuş söz gruplarıdır.

İkilemeler aşağıdaki yöntemlerle oluşturulur:

Aynı sözcüğün tekrarı ile (yineleme):

Usul Usul, sarı sarı, tatlı tatlı, hemen hemen

Anlamdaş (eş anlamlı) sözcüklerle:

ses seda, sorgu sual, sağlık sıhhat

Yakın anlamlı sözcüklerle:

doğru dürüst, delik deşik, çalı çırpı, yalan yanlış

Karşıt anlamlı sözcüklerle:

aşağı yukarı, ileri geri, az Çok, iyi kötü

Biri anlamlı biri anlamsız sözcüklerle:

eski püskü, yırtık pırtık, eğri büğrü, bölük pörçük

İkisi de anlamsız sözcüklerle:

ıvırzıvır, mırın kırın, abur cubur, abuk sabuk

Yansıma sözcüklerle:

şırıl şırıl, cızır cızır, gacır gucur, kül kül, tık tık

ÖRNEK SORU

Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki ikilemeyi oluşturan sözcükler tek başlarına kullanılamaz?

  1. Yalan yanlış bilgilere doğru bir karar vere-mezsiniz.
  2. Karşıdan güçlü kuvvetli görünüyordu.
  3. Mırın kırın etme de olanları anlat.
  4. Aradan aşağı yukarı on yıl geçti.
  5. İngilizceyi şöyle böyle bilir.

Açıklama: A, B, D ve E seçeneklerindeki ikilemeleri oluşturan sözcükler tek başlarına kullanılabilirken C seçeneğindeki “mırın kırın” ikileme- sini oluşturan sözcükler tek başlarına kullanılamaz. Cevap C seçeneğidir.

ÖZDEYİŞLER (VECİZELER)

Bir düşünceyi kısa ve özlü bir şekilde anlatan, bir veya birkaç cümleden oluşan sözlere özdeyiş (vecize)denir.

Örnek(ler)

» Ne kadar bilirsen bil, söylediklerin karşındakinin anlayabileceği kadardır. (Mevlâna)
» Boş bir çuvalın ayakta durması zordur. (B. Franklin)
» Siz hiç bir sarrafın bağırdığını duydunuz mu?
Kıymetli malı olanlar bağırmaz.
Domatesçi, biberci bağırır da kuyumcu bağırmaz.
Eskici bağırır ama antikacı bağırmaz.
İnsan bağırırken düşünemez. Düşünemeyenler ise hep kavga içindedir. (Necip Fazıl Kısakürek)
» Yaşlanmak bir dağa tırmanmak gibidir. Çıktıkça yorgunluğunuz artar, nefesiniz daralır ama görüş açınız genişler. (I. Bergman)

 >  Özdeyişlerin atasözlerinden farkı söyleyeninin ya da yazanının belli olmasıdır. Özdeyişler de tıpkı atasözleri gibi yaşanan olaylardan, gözlemlerden ve deneyimlerden çıkarılan sonuçlara, derslere dayanır.

GÜZEL ADLANDIRMA

Söylendiğinde insan zihninde olumsuz çağrışımlar uyandıran bazı durum, olay, kavram veya varlıkları güzel bir biçimde ifade etmektir. Güzel adlandırma da bir bakıma dolaylamadır. Ancak buradaki amaç kav- ramın içindeki olumsuzluğu gizlemeye çalışmaktır.

Sanatçının son yolculuğuna sevenleri de katıldı.

Bu cümlede “son yolculuk” sözü, olumsuz çağrışım yapanı “cenaze” sözcüğünün yerine kullanılmış ve güzel adlandırma yapılmıştır.

Aşağıdaki örneklerde güzel adlandırma yapılmıştır.

tabut –  tahta at

verem – ince hastalık

cin – iyi saatte olsunlar

kör – görme engelli

 sağır – işitme engelli

Atasözleri ve özellikleri

Deyimler ve Özellikleri

Atasözleri ile Deyimler Arasındaki Fark ve Benzerlikler

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*