Sözcük türleri konu anlatımı

Sözcük, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan dilin anlamlı en küçük parçasıdır. Sözcükler cümle içinde değişik anlam ve görevler kazanır. “Sözcük anlamı” konusunda sözcüklerin kazandığı anlamları incele­miştik. Şimdi de sözcüklerin türlerini (görev) incele­yelim. Sözcük türleri konu anlatımı tür bakımından 8’e ayrılır:

  • Ad (İsim)
  • Adıl (Zamir)
  • Sıfat (Ön ad)
  • Belirteç (Zarf)
  • İlgeç (Edat)
  • Bağlaç
  • Ünlem
  • Eylem (Fiil)
  • fiilimsi
  • sözcüklerde pekiştirme
  • sözcüklerde küçültme

Şimdi bir sözcüğün değişik cümlelerde farklı türlerde (görevlerde) kullanılmasını örneklerle görelim.

  Mehmet Bey, yalnız bir adamdı, (sıfat)

  Şairler, genellikle yalnız yaşar, (belirteç)

  Soruyu yalnız üç öğrenci çözebildi, (ilgeç)

  Size uğrarım; yalnız yemeğe kalamam, (bağlaç)

Türkçede sözcükler soy bakımından ad ve eylem ol­mak üzere iki ana gruba ayrılır.

AD VE EYLEM FARKI

Ad: Varlık veya kavramları karşılayan sözcüklerdir.

Eylem: İş, oluş, hareket bildiren sözcüklerdir.

  Bahçede birçok çiçek vardı, (ad)

  Akşam sahilde biraz yürüdük, (eylem)

  Zavallı çocuğun karnı günlerdir açmış, (ad)

  Hava ısınınca pencereleri açmış, (eylem)

UYARI: Bir sözcüğün ad mı, eylem mi olduğunu anlamak için sözcüğe;

➥ -mak, -mek (mastar) eki,

➥ -me, -ma (olumsuzluk) eki,

-yor eki getirilir.

Sözcük bu ekleri alabiliyorsa eylem, alamıyorsa addır.

Deniz kenarında evimiz vardı.

(varmak, varmadı, varıyor olmadığından ad)

Akşamüstü köye vardı.

(varmak, varmadı, varıyor olduğundan eylem)

Yalova’yı meşhur eden şifalı sulardı, (ad)

Babam her sabah bahçeyi sulardı, (eylem)

(İkisinin kökü de ad olan “su”dur.)

Dayısı, çok ünlü bir yazarmış, (ad)

Eren, akşamları şiir yazarmış, (eylem)

(İkisinin de kökü eylem olan “yazmak”tır.)

ÖRNEK SORU

“Odunu yardım.”, “Ona yardım, bir insanlık borcudur.”

cümlelerindeki “yardım” sözcükleri arasında ses bakımından bir benzeşme, sözcük çeşidi bakımından bir ayrım vardır.

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde böyle bir benzeşme ve ayrıma elverişli bir sözcük kul­lanılmıştır?

  1. Bu iş beni çok yordu.
  2. Bu bağ, bana dedemden kaldı.
  3. Ahmet, hemen kolları sıvadı.
  4. Bu çiçeğin yapraklan zar gibidir.
  5. Sana ağlamak yakışmıyor, hep gül.

Açıklama: Verilen cümlelerde “yardım” sözcük­leri sesteş olarak kullanılmıştır. Bunun yanında soruda sözcük türü sorulduğundan “yardım” sözcüğü I. cümlede eylem, II. cümlede ad ola­rak kullanılmıştır. Böyle bir kullanım E’ seçene­ğindeki “gül” (çiçek adı, gülmek eylemi) sözcü­ğünde görülmektedir. Cevap E seçeneğidir.

Sözcük türleri

Sözcük türleri konu anlatımı tür bakımından 8’e ayrılır. İlgili konuya ulaşmak için konu adının üzerine tıklayınız.

Ad (İsim)

Adıl (Zamir)

Sıfat (Ön ad)

Belirteç (Zarf)

İlgeç (Edat)

Bağlaç

Ünlem

Fiil(Eylem)

Fiilimsi (eylemsi)

Sözcüklerde pekiştirme ve sözcüklerde küçültme

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*