Sözcüklerde pekiştirme ve Sözcüklerde küçültme

Sözcüklerde pekiştirme ve Sözcüklerde küçültme nedir? Bu iki konu ayrı ayrı ele alınacaktır.

Sözcüklerde pekiştirme

Sözcüklerin çeşitli yöntemlerle anlam derecelerinin artırılmasıdır. Pekiştirmeli sözcükler cümle içinde de­ğişik görevlerde kullanılabilir.

Sözcüğün ilk ünlüsüne “m, p, r, s” pekiştirme harfle­rinden birisi getirilerek yapılır:

masmavi, ıpıssız, bembeyaz, bambaşka, sımsıcak, kıpkırmızı, kaskatı, büsbütün, sapsarı, dümdüz, tertemiz, ipince

Bugün masmavi bir denize gittik, (sıfat)

Deniz bugün masmavi görünüyor, (belirteç)

Bunun dışında değişik şekillerde oluşturulan pekiştir­meli sözcükler de vardır:

çepeçevre, güpegündüz, sapasağlam, yapayalnız, düpedüz

O, yapayalnız bir şairdi, (sıfat)

O, yapayalnız yaşıyordu, (belirteç)

paramparça, sırılsıklam, darmadağın, darmadağınık, karmakarışık, çırılçıplak

Yaramazın darmadağınık bir odası vardı, (sıfat)

Odası darmadağınık görünüyordu, (belirteç)

İkilemelerle yapılır:

mavi mavi, başka başka, ince ince, güzel güzel, bütün bütün, ayrı ayrı, yeşil yeşil

güzel mi güzel, sıcak mı sıcak, hiç mi hiç, beyaz mı beyaz, ılık mı ılık

anlı şanlı, iri yarı, kırık dökük, yarım yamalak, abuk sabuk

Yeşil yeşil gözleri vardı. (sıfat)

Yalnız benim için bak yeşil yeşil, (belirteç)

Bugün güzel mi güzel bir gün. (sıfat)

Yarın hava güzel mi güzel olacak, (belirteç)

Bize yarım yamalak şeyler anlattı, (sıfat)

Bildiklerini yarım yamalak anlattı,  (belirteç)

Sözcüklerde küçültme

Sözcüklere küçüklük anlamı katmak İçin sözcüklerin sonuna belli ekler getirilerek yapılır.

Adlarda Küçültme

(-cık, -cağız)

Bir varlığın küçük olduğunu anlatmak için o varlığı karşılayan adın sonuna küçültme eklerinden biri geti­rilir.

➥ kedicik, derecik, gölcük, adacık, yavrucuk, bebe­cik, kuzucuk, ağaççık

Bazen sevgi anlamı da katar. anneciğim, babacığım

c Bazen acıma anlamı da katar. kadıncağız, yavrucağız

Bazen kalıcı isimler yapar: kızılcık, gelincik, sözcük, bademcik, kulakçık, elmacık, arpacık

Sıfatlarda Küçültme

(-cık, -cek, -ce, -(i)msi, -(i)miırak) ufacık oda, küçücük ev, azıcık su, incecik dal, genişçe oda, uzunca yol, derince bir çukur, büyücek salon, mavimsi kazak, sarımtırak kravat

Belirteçlerde Küçültme

(-ce, -cak, -cık)

Olanları kısaca anlat

Buradan gizlice ayrılmış.

İçeri sessizce girdi.

Adam evden çabucak çıktı.

Saçını kısacık kestirmiş.

ÖRNEK SORU

Kimi niteleme sıfatlarının ilk ünlüsüne kadar olan bölümü, m, p, r, s ünsüzlerinden yakışanı ile bir önek haline getirilir ve sözcüğün başına eklenerek sıfat pekiştirilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uvmavan bir pekiştirme sıfatı vardır?

  1. Bayram olmasına karşın caddeler ıpıssızdı.
  2. Gülünce bembeyaz dişleriyle daha da sevim­li oluyordu.
  3. Köyleri, ağaçsız, yeşilliksiz, çırçıplak bir ova­nın odasındaydı.
  4. İlk kez, böylesine özü sözü doğru, sımsıcak bir insanla arkadaş olmuştu.
  5. Bu sapasağlam ayakkabıları bu kadar çabuk nasıl eskittiğini doğrusu anlayamadım.

Açıklama: Seçenekleri incelediğimizde A seçe­neğindeki “ıssız”, B seçeneğindeki “beyaz”, C seçeneğindeki “çıplak”, D seçeneğindeki “sı­cak” süzüklerinin m,p,r,s ünsüzlerinden birini alarak pekiştirmeli sıfat olarak kullanıldığını gö­rüyoruz. E seçeneğindeki “sağlam” sözcüğü­nün ise kural dışı olarak m,p,r,s ünsüzlerinden birinin yanında “a” seslisini aldığını görüyoruz. Cevap E seçeneğidir.

ÖRNEK SORU

Aşağıdakilerin hangisinde pekiştirmeli nitele­me sıfatları vardır?

  1. Memleket isterim Gök mavi, dal yeşil, tarla sarı olsun
  2. Eğilmiş arza kanar, muttasıl kanar güller Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller
  3. Koskocaman yıldızlar altında upuzun bir yol Ve minnacık bir ev
  4. Akşam, yine akşam, yine akşam Göllerde bu dem bir kamış olsam
  5. Masa da masaymış ha Bana mısın demedi bu kadar yüke

Açıklama: C seçeneğinde “kocaman” ve “uzun” sözcükleri p,r,s,m pekiştirme ünsüzlerinden biri­ni alarak pekiştirmeli niteleme sıfatı olarak kulla­nılmıştır. Cevap C seçeneğidir.

Sözcüklerde pekiştirme ve Sözcüklerde küçültme konusundan sonra diğer sözcük türlerine bakınız.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*